Mề Đay Do Nước (Aquagenic Urticaria)

Mề đay do nước (Aquagenic Urticaria) là một thể mề đay vật lý cực kỳ hiếm gặp. Bệnh đặc trưng bởi phản응 xuất hiện các nốt sẩn ngứa, mẩn đỏ trên da nhanh chóng sau khi tiếp xúc trực tiếp với nước, không phụ thuộc vào nhiệt độ của nước (nước nóng, nước lạnh hay nước ấm) hay nguồn nước (nước mưa, nước máy, mồ hôi, nước mắt).

1. Dịch Tễ Học Và Nguyên Nhân

• Độ hiếm: Đây là một trong những bệnh lý da liễu hiếm nhất thế giới, y văn ghi nhận chưa đến 100 trường hợp.

• Đối tượng: Thường bắt đầu xuất hiện trong hoặc sau tuổi dậy thì và có tỷ lệ mắc ở nữ giới cao hơn nam giới.

• Cơ chế bệnh sinh: Nguyên nhân chính xác vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn, nhưng có 2 giả thuyết chính:

  1. Tạo ra chất dị ứng: Nước hòa tan một số chất hóa học trên bề mặt lớp sừng của da, tạo thành một chất mới ngấm ngược vào da và kích hoạt tế bào Mast giải phóng Histamine.

  2. Thay đổi áp suất thẩm thấu: Sự thay đổi áp suất thẩm thấu đột ngột xung quanh nang lông khi tiếp xúc với nước khiến các tế bào miễn dịch tại chỗ giải phóng chất gây viêm.

2. Triệu Chứng Lâm Sàng

Các triệu chứng thường bùng phát trong vòng 15–30 phút sau khi da tiếp xúc với nước:

• Sẩn mề đay nhỏ: Xuất hiện các nốt sẩn đỏ kích thước nhỏ (1–3 mm), có thể bao quanh bởi vệt hồng ban.

• Cảm giác khó chịu: Ngứa dữ dội, châm chước, rát hoặc đau nhức ở vùng da tiếp xúc.

• Vị trí phổ biến: Thường xuất hiện ở cổ, ngực, lưng và hai tay. Lòng bàn tay và lòng bàn chân hầu như không bị ảnh hưởng do lớp sừng ở đây rất dày.

• Thời gian kéo dài: Bột phát biến mất hoàn toàn trong khoảng 30–60 phút sau khi lau khô da và ngưng tiếp xúc với nước.

3. Chẩn Đoán

Chẩn đoán chủ yếu dựa vào bệnh sử và thử nghiệm tiếp xúc nước (Water Challenge Test):

• Bác sĩ đặt một miếng gạc hoặc khăn gạc ngâm nước ấm ($37^circ ext{C}$) lên vùng da ngực hoặc lưng của bệnh nhân trong 20 phút.

• Nếu xuất hiện các sẩn ngứa đặc trưng tại vị trí đắp gạc sau khi gỡ ra, kết quả thử nghiệm được tính là dương tính.

• Cần phân biệt với Mề đay do lạnh (Cold Urticaria) hoặc Mề đay do nhiệt (Cholinergic Urticaria) bằng cách kiểm soát nhiệt độ của nước trong quá trình thử nghiệm.

4. Kiểm Soát Và Điều Trị

Vì là bệnh lý di truyền hoặc cơ địa chưa có thuốc chữa khỏi hoàn toàn, mục tiêu điều trị chính là kiểm soát triệu chứng và hạn chế tiếp xúc.

Lối Sống Và Chăm Sóc Dự Phòng

• Rút ngắn thời gian tắm: Tắm nhanh (dưới 5–10 phút), giảm tần suất tắm và dùng nước ấm vừa phải.

• Bảo vệ da: Sử dụng các loại kem dưỡng ẩm dạng mỡ hoặc dầu (như Vaseline) thoa lên da trước khi tắm/tiếp xúc với nước để tạo lớp màng ngăn nước.

• Tránh đổ mồ hôi: Mặc quần áo thoáng mát, hạn chế tập thể dục cường độ cao trong thời tiết nóng ẩm.

Điều Trị Nội Khoa

• Thuốc kháng Histamine H1: Thuốc thế hệ 2 (Cetirizine, Loratadine, Fexofenadine) là lựa chọn ưu tiên hàng đầu, thường được uống trước khi tắm hoặc tiếp xúc với nước.

• Omalizumab (Kháng thể đơn clon): Được cân nhắc cho các trường hợp nặng không đáp ứng với thuốc kháng Histamine.

• Liệu pháp ánh sáng (Phototherapy): Sử dụng tia UV để làm dày lớp sừng của da và giảm độ nhạy cảm của tế bào Mast.