Giáo sư, Bác sĩ Đặng Văn Ngữ

Giáo sư, Bác sĩ Đặng Văn Ngữ (1910 – 1967) là một trong những nhà khoa học, bác sĩ ký sinh trùng học vĩ đại nhất của Việt Nam. Ông là người đặt nền móng cho ngành Ký sinh trùng học y học Việt Nam, người sáng chế ra Penicillin thời kháng chiến chống Pháp và là biểu tượng cao đẹp của tinh thần xả thân vì độc lập dân tộc và sức khỏe nhân dân.

1. Xuất thân và Con đường Y khoa Tài năng (1910 – 1943)

• Thân thế: Ông sinh ngày 04/4/1910 tại làng An Cựu, TP. Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế trong một gia đình nhà nông hiếu học.

• Tốt nghiệp Thủ khoa: Năm 1937, ông tốt nghiệp thủ khoa Trường Đại học Y Dược khoa Đông Dương (Hà Nội). Sau khi tốt nghiệp, ông được giữ lại làm trợ lý giảng dạy và nghiên cứu cho Giáo sư Galliard (Trưởng khoa Ký sinh trùng).

• Thành tựu khoa học sớm: Tại phòng thí nghiệm Y khoa Đông Dương, ông đã công bố 19 đề tài nghiên cứu khoa học có giá trị quốc tế về các loại nấm ký sinh, muỗi và ký sinh trùng gây bệnh tại Đông Dương, khẳng định tài năng của một nhà nghiên cứu trẻ kiệt xuất.

2. Sự nghiệp Nước ngoài và Lựa chọn Phụng sự Tổ quốc (1943 – 1949)

• Nghiên cứu tại Nhật Bản: Năm 1943, ông được cử sang làm học giả nghiên cứu tại Đại học Hoàng gia Tokyo (Nhật Bản). Tại đây, ông tập trung nghiên cứu về vi sinh vật học và các chất kháng sinh.

• Sáng chế Penicillin thời kháng chiến:

  • Năm 1945, ông phát hiện ra chủng nấm Penicillium sản xuất ra kháng sinh Penicillin – "thần dược" trị nhiễm trùng trong Y học thời bấy giờ.

  • Mặc dù sống trong điều kiện đầy đủ tại Nhật Bản, năm 1949, hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông đã vượt mọi sự phong tỏa khắt khe để mang theo chủng nấm Penicillin về chiến khu Việt Bắc tham gia kháng chiến chống Pháp.

  • Tại chiến khu, ông đã tự chế tạo ra "nước lọc Penicillin" trong điều kiện vô cùng thô sơ, giúp điều trị hiệu quả các vết thương nhiễm trùng cho hàng vạn thương bệnh binh và nhân dân, cứu sống vô số cuộc đời trên chiến trường.

3. Đặt nền móng cho ngành Ký sinh trùng và Dịch tễ học

• Xây dựng ngành Ký sinh trùng học: Sau khi Thủ đô được giải phóng (1954), GS. Đặng Văn Ngữ trở thành Trưởng bộ môn Ký sinh trùng Trường Đại học Y Hà Nội.

• Thành lập Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương:

  • Năm 1957, ông sáng lập và trở thành Viện trưởng đầu tiên của Viện Sốt rét, Ký sinh trùng và Côn trùng Việt Nam.

  • Ông là người kiến tạo và trực tiếp chỉ đạo chiến dịch toàn quốc về tiêu diệt bệnh sốt rét, bệnh giun sán và các bệnh truyền nhiễm do côn trùng môi giới tại Việt Nam.

4. Hy sinh trên Chiến trường và Di sản Bất tử

• Hy sinh tại chiến trường đường Trường Sơn (1967):

  • Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, bệnh sốt rét hoành hành tàn phá sức chiến đấu của quân giải phóng trên dãy Trường Sơn và miền Nam.

  • Mặc dù đã lớn tuổi và là một nhà khoa học đầu ngành, ông vẫn trực tiếp xung phong vào chiến trường Trị - Thiên (Đường 9 - Bắc Quảng Trị) để nghiên cứu vắc-xin phòng sốt rét và các phương pháp diệt muỗi tại chỗ.

  • Ngày 01/4/1967, GS. Đặng Văn Ngữ đã anh dũng hy sinh sau một đợt ném bom ác liệt của không quân Mỹ tại khu vực đồi Rô, xã Phong Mỹ, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế.

• Vinh danh:

  • Ông được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lao động và Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 về Khoa học Kỹ thuật (1996).

  • Tên ông được đặt cho nhiều con đường sầm uất tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Huế và các trường học trên cả nước. Con trai ông - NSND Đặng Nhật Minh - là một trong những đạo diễn điện ảnh vĩ đại nhất của Việt Nam.